> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://www.pulswrzesni.pl/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Wrzesińska Kolej Powiatowa. Śladami dawnej wąskotorówki w powiecie wrzesińskim
- URL: https://www.pulswrzesni.pl/wrzesinska-kolej-powiatowa-sladami-dawnej-waskotorowki-w-powiecie-wrzesinskim/
- Published: 2026-10-05T20:59:18.000Z
- Updated: 2026-10-05T20:59:18.000Z
- Description: Choć po torach wąskotorówki we Wrześni nie jeżdżą już pociągi, pamięć o Wrzesińskiej Kolei Powiatowej pozostaje żywa. Sprawdź, jak wyglądała jej trasa i gdzie do dziś można odnaleźć materialne ślady dawnej kolei dojazdowej.
- Author: Puls Wrześni
- Tags: Września, powiat wrzesiński, historia Wrześni, kolej wąskotorowa, turystyka kolejowa

**Wrzesińska Kolej Powiatowa** (później funkcjonująca jako Wrzesińska Kolej Dojazdowa) to jeden z najbardziej fascynujących, a zarazem nieco zapomnianych rozdziałów w historii techniki oraz transportu powiatu wrzesińskiego. Wąskotorowe składy przez dziesięciolecia stanowiły krwioobieg lokalnej gospodarki, łącząc Wrześnię z mniejszymi miejscowościami rolniczymi i ułatwiając codzienny dojazd mieszkańcom oraz transport płodów rolnych. Dziś po wąskich torach pozostały przede wszystkim czytelne w krajobrazie nasypy, nieliczne budynki stacyjne oraz wspomnienia utrwalone na starych fotografiach.

## Narodziny i rola wąskotorówki we Wrześni

Początki kolei wąskotorowej w rejonie Wrześni sięgają schyłku XIX wieku. W 1898 roku podjęto decyzję o budowie lokalnej sieci połączeń o prześwicie toru 1000 mm (później przekutym na typowy dla polskich wąskotorówek rozstaw 750 mm). Powstanie linii było bezpośrednią odpowiedzią na dynamiczny rozwój rolnictwa oraz przemysłu przetwórczego, w tym rozwijających się cukrowni na terenie Wielkopolski.

Głównym zadaniem Wrzesińskiej Kolei Powiatowej był przewóz buraków cukrowych w okresie kampanii cukrowniczych, a także zboża, węgla, drewna i nawozów. Równolegle pociągi prowadziły ruch pasażerski, umożliwiając mieszkańcom wsi dojazd do szkół, targowisk i zakładów pracy we Wrześni. Z czasem sieć rozbudowywano, łącząc miasto m.in. z Borzykowem, skąd tory biegły dalej ku granicy ówczesnych zaborów, a w późniejszych latach w stronę Zagórowa i Pyzdr.

## Dokąd prowadziły wąskie tory z Wrześni?

Główna stacja wąskotorowa znajdowała się w bezpośrednim sąsiedztwie wrzesińskiego dworca normalnotorowego, co umożliwiało wygodny przeładunek towarów oraz przesiadki podróżnych. Z Wrześni pociągi kierowały się na południe przez miejscowości dzisiejszego powiatu wrzesińskiego.

- **Odcinek Września – Borzykowo:** jedna z najważniejszych odnóg sieci, obsługująca liczne gospodarstwa rolne oraz ruch lokalny.
- **Połączenia w kierunku Pyzdr:** trasy umożliwiające komunikację z nadwarciańskimi terenami południowej części regionu.
- **Bocznice przemysłowe:** liczne odgałęzienia doprowadzone bezpośrednio do folwarków, młynów i magazynów zbożowych.

## Schyłek Wrzesińskiej Kolei Dojazdowej

Druga połowa XX wieku przyniosła gwałtowny rozwój transportu samochodowego. Ciężarówki i autobusy PKS zaczęły stopniowo wypierać powolne składy wąskotorowe, które wymagały kosztownego utrzymania infrastruktury i torowisk. W latach 70\. XX wieku sukcesywnie zawieszano ruch pasażerski, a niedługo później także towarowy. Większość torów na terenie Wrześni i okolicznych gmin została rozebrana, a tabor przekazano na inne linie wąskotorowe lub zezłomowano.

## Gdzie we Wrześni i powiecie szukać śladów wąskotorówki?

Choć regularny ruch pociągów odszedł w przeszłość, uważny obserwator bez trudu dostrzeże pozostałości po Wrzesińskiej Kolei Powiatowej w terenie. Stanowią one doskonały cel wycieczek pieszych i rowerowych dla miłośników historii lokalnej.

### 1\. Dawne nasypy i drogi polne

Wielu dawnych szlaków nie zaorano – zamiast tego zdemontowano szyny, a solidnie ubity tłuczeń i nasypy zaadaptowano na drogi gruntowe, dojazdy do pól oraz ścieżki leśne. Wędrując na południe od Wrześni, można zauważyć charakterystyczne, nienaturalnie równe i łagodne łuki w układzie dróg polnych, które zdradzają ich kolejową genezę.

### 2\. Pozostałości architektury kolejowej

W kilku miejscowościach wciąż stoją murowane z czerwonej cegły budynki dawnych stacyjek, strażnic przejazdowych czy magazynów ekspedycji towarowej. Choć większość z nich pełni dziś funkcje prywatnych domów mieszkalnych lub zabudowań gospodarczych, ich bryła i detal architektoniczny jednoznacznie wskazują na przełom XIX i XX wieku oraz standardy pruskiego budownictwa kolejowego.

### 3\. Relikty infrastruktury technicznej

W zagłębieniach terenowych oraz przy ciekach wodnych w powiecie wrzesińskim zachowały się niewielkie, ceglane lub betonowe przepusty i przyczółki mostków, przez które niegdyś przetaczały się parowozy z wagonikami. W samej Wrześni układ urbanistyczny w rejonie dawnych terenów kolejowych do dziś nosi ślady dawnych rozjazdów i bocznic.

## Jak zaplanować wycieczkę śladami dawnej kolei?

Odkrywanie historii Wrzesińskiej Kolei Powiatowej to znakomity pomysł na spędzenie wolnego popołudnia na dwóch kółkach. Warto wyposażyć się w przedwojenną mapę topograficzną Wielkopolski (dostępną w bibliotekach cyfrowych) oraz współczesną nawigację satelitarną. Porównanie dawnego przebiegu torowisk z obecną siatką dróg pozwala bez trudu odnaleźć zapomniane odcinki dawnego szlaku i poczuć klimat epoki pary i żelaza w sercu powiatu wrzesińskiego.